سایت آوای شعر لری

سایت آوای شعر لری صدای شعر و سرود و ترانه لُری برای عزیزان لر

+ لرها و زبان آنها در متون

در متون نظم، باید گفت که قدیمی ترین فهلویات لری که برای ما باقی مانده

به بابا طاهر عریان (متوفی حدود 410 قمری) منسوب است،ولی مطالعه آنها

خالی از اشکال هم نیست، چرا که اولاً نمی توان همه آنها را از بابا طاهر

دانست، ثانیاً به مرور زمان بسیاری از این متون صورت اصلی خود را از

دست داده اند و وزن‌ آن‌ مطابق‌ قوانین‌ عروض ‌رسمی‌ درآمده است، به صورتی

که عملاً به گونه ای از فارسی تبدیل شده اند.

در کتب‌ قدیم‌ از جمله‌ المعجم‌ اشعاری‌ از او باقی‌ مانده‌ که‌ از نظر لغت‌ و ترکیب

و وزن‌ با آنچه‌ امروز هست‌ تفاوت‌ دارد و نشان‌ می دهد که‌ هیچ کدام‌ از صور

جدید ترانه های‌ او اصیل‌ نیستند. بررسی مقابله ای نمونه هایی از شعر او با

نمونه هایی‌ جدید تحولات‌ این‌ اشعار را به‌ دست‌ می دهند:

ار کری‌ مون‌ خواری‌ اج‌ که‌ ترسی ‌          ور کشی‌ مون‌ ساری‌ اج‌ که‌ ترسی‌

ازینیمه‌ دلی‌ نترسم‌ اج‌ کیح‌                ای‌ کهان‌ دل‌ ته‌ داری‌ اج‌ که‌ ترسی‌  

  (المعجم، ص‌ 105)

 

کشیمان‌ ار به‌ زاری‌ از که‌ ترسی‌         برونی‌ ار بخواری‌ از که‌ ترسی‌

به‌ این‌ نیمه‌ دل‌ از کس‌ مو نترسم‌       دو عالم‌ دل‌ ته‌ داری‌ از که‌ ترسی

(تصحیح وحید دستگردی، ص 72)

 

من‌ آن‌ پیرم‌ که‌ خوانندم‌ قلندر    نه‌ خانم‌ بی‌ نه‌ مانم‌ بی‌ نه‌ لنگر

رو همه‌ رو ور آیم‌ گرد گیتی‌      شو در آیه‌ و او سنگی‌ نهم‌ سر

(تاریخ‌ ادبیات‌ صفا، ج‌ 2، ص 385)

 

مو آن‌ رندم‌ که‌ نامم‌ بی‌ قلندر     نه‌ خوان‌ دیرم‌ نه‌ مان‌ دیرم‌ نه‌ لنگر

چو روز آیه،‌ بگردم‌ گرد کویت‌     چو شو آیه،‌ به خشتان‌ وانهم‌ سر

(تصحیح وحید دستگردی، ص 15)

 

از آن‌ اسبیده‌ بازم‌ همدانی‌         به‌ تنهائی‌ کرم‌ نخچیره‌ وائی‌

همه‌ به‌ من‌ و دیرند چرغ‌ و شاهین‌         به‌ نام‌ من‌ کرند نخجیر وانی

(تاریخ‌ ادبیات‌ صفا، ج‌ 2، 386)

 

مو آن‌ اسپیده‌ بازم‌ همدانی  ‌      لانه‌ در کوه‌ دارم‌ در نهانی‌

به‌ بال‌ خود پرم‌ کوهان‌ به‌ کوهان  ‌ به‌ چنگ‌ خود کرم‌ نخجیربانی

(تصحیح وحید دستگردی، ص 89.

تفاوت های قابل توجه ابیات نشان می دهد که برای تعیین صورت اصل این

ابیات نیز چاره ای جز بررسی نسخ قدیمی نیست. نسخ معتبری که از بابا طاهر

می شناسیم، یکی نسخه عکسی شماره 2546 موزه قونیه (بر سر مزار مولانا)

است که تاریخ کتابت 848 دارد، دو قطعه‌ و هفت‌ دوبیتی‌ او را شادروان‌ مینوی‌

بازیابی‌ و به‌ خط‌ خود به‌ صورت‌ مشکول‌ یادداشت‌ کرد و استاد صفا عین‌ خط‌

آن‌ مرحوم‌ را در تاریخ‌ ادبیات‌ خود به‌ صورت‌ افست‌ وارد کرد. دیگری نسخه‌

کتابخانه‌ ملی‌ پاریس است. در صفحه ها‌ی‌ ۷۴ تا ۱۰۰ یک‌ نسخه‌ خطی‌ ‌عربی‌

که‌ در کتابخانه‌ ملی‌ پاریس‌ نگهد‌ار‌ی‌ می شود، رساله‌ کلمات‌ قصار بابا طا‌هر ‌

همد‌انی‌ نوشته‌ شده‌ ‌است و ۱۷۴ دوبیتی‌ ‌از او نقل شده است. نسخ مهم

دیگر، جُنگ (نسخه خطی) شماره 900 کتابخانه مجلس است، که در آن

فهلویاتی از دو سه لهجه بدون ذکر نام گوینده آمده، است که به نظر ادیب

طوسی، بیشتر آن ها مربوط به زبان لری است و از نظر سبک و مطلب

نیز به شعرهای بابا طاهر شباهت دارد. ادیب طوسی (همان)، چهارده قطعه

از این فهلویات را آوانویسی و شرح کرده است.