سایت آوای شعر لری

سایت آوای شعر لری صدای شعر و سرود و ترانه لُری برای عزیزان لر

+ زبان لری

لری زبانی از خانوادۀ زبان های ایرانی جنوب غربی است که با 5/4 میلیون نفر

گویش ور (اتنولوگ) در جنوب غرب ایران، به ویژه در استان های لرستان، کهکیلویه

و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، اصفهان و خوزستان رواج دارد، ولی محدود

به مناطق یاد شده نمی شود. مثلاً در روستای «سنگاب» از توابع شهرستان «ایوانکه»

استان سمنان، طایفه لر زبان «هَداوند» زندگی می کنند، و اهالی روستاهای «نینه» و

«برجک» به ترتیب از توابع محلات و خمین در استان مرکزی نیز لری را به عنوان

زبان مشترک به کار می برند.

چنان که گفته شد، لری از زبان های ایرانی جنوب غربی است، یعنی از زبان هایی

که مانند فارسی، ریشه از فارسی میانه یا پهلوی ساسانی می گیرند. نظام دستوری

لری به همین جهت با فارسی شباهت بسیار دارد، و مقداری از کلمات لری هنوز

با تلفظ فارسی میانه یا نزدیک به آن به کار می روند، در حالی که در فارسی تلفظ

آنها از تلفظ اصلی دور شده است.

در مورد زبان لری، دو سوء تفاهم کهن و رایج وجود دارد، که به ترتیب ناظر

بر یکی بودن این زبان با کردی یا فارسی در حد یکی از گویش های آن هاست.

سوء تفاهم یکی بودنِ کردی و لری نتیجه وجود واژه های مشترک بسیار

و شباهت های صوری زیاد میان این دو زبان است، که باعث شده بود تا در

اوایل قرن بیستم چنین تصور شود که لری و کردی گویش هایی از یک زبان هستند.

نخستین دانشمندی که توانست تفاوت های این دو زبان را به نیکویی معرفی

کند، «اسکار مان» آلمانی بود که در تألیف منتشره اش به سال 1904، به این

اشتباه دیرین، پایانی علمی داد، و نشان داد که به طور مشخص لری زبان فاعلی

مفعولی از دسته زبان های ایرانی جنوب غربی است، در حالی که گروه گویش های

کردی (بجز کردی کرمانشاه) همگی اصطلاحاً «ارگتیو» و از گروه زبان های

ایرانی شمال غربی (و بازمانده پهلوی اشکانی یا پارتی) هستند. به لحاظ ارتباط

لری و فارسی هم باید گفت که از میان زبان ها و گویش های ایرانی، ذخیره واژگان

مشترک فارسی و لری از همه بیشتر است؛ به همین دلیل عده ای ممکن است به

خطا لری و گویش های آنرا گویش هایی از فارسی بپندارند، کما اینکه این خطا

حتی به منابع مهمی چون لغت نامه دهخدا نیز راه یافته است.

برای لری دو گویش به نامهای «لر بزرگ» و «لر کوچک» شناخته شده است.

لر بزرگ به لری مردم بختیاری، کهکیلویه و ممسنی اطلاق می شود، و لر کوچک

به گونه های لری استان لرستان گفته می شود. گویش بختیاری از زردکوه بختیاری

و پیرامون چهارمحال و نواحی پشتکوه و دامنه های ایذه و دزفول و رامهرمز

و نواحی خوزستان در میان قریه ها و قصبه هایی که مسکن ایلات و عشایر

بختیاری است با اختلاف اندکی تکلم می شود.

ایران شناس روس ارانسکی  نیز در این زمینه می نویسد:

در منطقه لر بزرگ و یا بختیاری، ایلات بختیاری اقامت دارند. بختیاریان

صحرانشین در تابستان به نواحی مرتفع کوهستانی میان بروجرد و اصفهان

کوچ می کنند و زمستان با حشم و دام‌های خویش به جلگه خوزستان نزول کرده

و تا شوشتر را فرا می گیرند. قبایل بختیاری به دو گروه تقسیم می شوند: هفت لنگ

(در منطقه اصفهان) و چهار لنگ (در منطقه بروجرد). عده متنابهی از بختیاریان

نیز در مناطق نفت خیز جنوب غربی ایران («میدان نفتون» در جنوب شرقی شوشتر)

و هفتگل و آغاجاری و بهبهان (در مشرق و جنوب شرقی اهواز) زندگی می کنند.

آنچه اکنون درباره موقعیت فعلی لری گفتیم، البته با داده های موجود در برخی

متون کهن هم خوانی ندارد. مثلاً در کتاب شرفنامه‌ بدلیسی‌ (که در اواسط قرن

دهم هجری نوشته شده)، لری از انشعابات کردی دانسته شده و وجه تسمیه

مفاهیم لر کوچک‌ و بزرگ‌ هم آمده‌ است (صص‌ 48ـ 43)، و در صفحه 76 آن

به صراحت آمده است: «لر بزرگ، که‌ مشهورند به‌ بختیاری» (ص‌ 76). در

همین کتاب، با وجودی که در توصیف مردم چگنی آنها را از «اکراد» معرفی

میکند و می گوید: این‌ طایفه‌ (چگنی) در شجاعت‌ و شهامت‌ و دلاوری‌ از سایر

اکراد ایران‌ ممتاز است.

ذکر می کند که «عمده‌ اکراد ایران‌ سه‌ طبقه اند:

سیاه ‌منصور و چگنی‌ و زنگنه... آنها سه‌ برادر بوده اند که‌ از ولایت‌ لرستان‌

و به‌ روایتی‌ از گوران‌ به‌ عزم‌ ملازمت‌ سلطان ایران‌ از وطن‌ بیرون‌ آمده اند.


منبع دیگری که در باب وجه تسمیه لرها و انواع آنها می شناسیم، کتاب

نصف جهان فی تعریف اصفهان، نوشته محمد مهدی بن محمد رضا الاصفهانی

است، که در دوره ناصرالدین شاه قاجار نوشته شده است. در این کتاب آمده است:

وجه تسمیه (لرها) معلوم نیست، آنچه در زمین فیلی مانده اند، آنها را لر بزرگ

و مسکن ایشان را لرستان فیلی می نامند و آنچه پیشتر رفته و به زمین اصفهان

نزدیک شده اند، لر کوچک و بختیاری می خوانند (ص 165)، که این تعریف،

با تعریف بدلیسی از لر بزرگ هم خوانی ندارد.

لذا حتی کتبی که ناظر بر تاریخ نواحی غربی ایران هستند نیز در زمینه تعلق

برخی اقوام به کرد یا لر با هم اتفاق نظر ندارند، لذا راهکارهای زبان شناختی

می توانند در این زمینه اطلاعات مناسب تری ارائه دهند.